نقد ـ معرفي مجموعه شاعران خانه ادبيات افغانستان

 

حفيظ الله شريعتي سحر

 

 

اشاره:

به همت خانه ادبيات افغانستان، چهارمين شماره‌ي مجله تخصصي «فرخار» (ويژه شعر) از چاپ خارج شد. در اين شماره مطالب، مقالات، نقد و شعرهاي زيادي وجود دارد که ما در اين بخش از 11 نقد و معرفي جناب آقاي حفيظ الله شريعتي، بُرشي را انتخاب کرديم که به نقد و معرفي اجمالي «گنجشک تبعيدي» اختصاص دارد.:

 

شگردهاي هنري در عرصه‌ي سرايش، در مجموعه‌ي گنجشک تبعيدي نکات قابل تأمل فراواني دارد. در حيات شاعرانش، درست همانند هر شاعري در فرآيند تجربه اش، با فراز و فرودهايي همراه است. با همه‌ي اين گذرگاه‌هاي بازيک ادبي، وي شاعري سخت کوش و ايستاده بر سکوي شعر وطنش است. وي با کاربرد زبان در پيوند با بافت واژه گاني در شعر، توجه به محتوا و عرضه‌ي آن در شکل قابل قبول و آگاهانه، آشناست. ويژگي زباني در شعرهاي فياض، به کارگيري قرينه‌هاي لفظي و محتوايي به خاطر افاده‌ي شاعرانه محتواست. واژه‌ي آواره‌‌گي در پيوند با واژه‌ي دل‌تنگي و غروب، بدون شک، قرينه سازي لفظي براي ترسيم تصويري از نااميدي است که شاعرانه آورده است: سرزمين من! / وقتي که بازوانت قلم شوند / غبار تلخ درختانت را / با کدام آب حادثه شست و شو دهم؟»

پرهيز از حشو و پرگويي زباني در کاربرد واژه‌ها، تراکم تصوير و ازدحام ايماژها يکي از ويژگي‌هاي شعر فياض است. بسياري از شاعران هم نسل او به دليل نبود تجربه در فرآيند به کارگيري زبان و ديگر عناصر ادبي به منطور پر کردن خلاء وزني به اين دام افتاده اند. وي با زيان اين زوايد ناپسند، آشناست و در حدّ توان از اين حشوهاي «مخّل» در شعر استفاده نکرده است. شعر‌هاي فياض، برج عاج نشين نيست، بلکه در نفس اجتماع و زندگي، جاري است. افزون بر آن، رويکرد سادگي و صداقت و دوري از تکلّف، سرشت گفتار در زبان شعر او نزديک شده است که اين مسأله، ميزان تجربه و قدرت احاطه‌ي شاعر را بر زبان مي رساند. اين نمونه، گواه سخن ما است:

روان از موج هند و چين گرفته / غزل را درد کفر و دين گرفته

ميان انتخاب سخت، ما را /  تب عشق جلال الدين گرفته

در شعرهاي او، عشق، حادثه‌اي تکراري نيست. معشوق يا معشوقه، موجود واحدي نيست که همواره تصويري تغيير ناپذير داشته باشد و بلکه عشق در شعرهاي وي چيزي است که مي بايست خاکستر نشين باشد. دليل خلق جهان ادبي اوست که به گونه‌هاي متفاوت به ظهور مي‌رسد. معشوقه‌هاي او زميني و آشناست. وي شاعري اجتماعي و سياسي است. در هم آميخته‌گي اين مسايل با دنياي هنري و ادبي شاعر، خوش نشين است.

فياض به موسيقي دروني و معنوي شعر بيش تر مي‌انديشد تاموسيقي بيروني و کناري. بنابر اين، وزن و قافيه را ابزاري براي خوش سرودن مي‌داند شعر در نهاد شاعر، فريادي است از اعماق تنهايي؛ چون جهان شاعر، جهان تنهايي و فردي است.اين باور از جهان شعر، مخاطب را به شناخت هر چه بيش‌تر تلخي و عمقي دردناک اين جهان راهنمايي مي کند.